Son günlerde bazı basın ve yayın organlarında çocuklar üzerinde araştırma yapılmasına ilişkin haberler nedeniyle aşağıdaki basın açıklamasını yapma zorunluluğu duyulmuştur

12.10.2004 tarihli ve 25611 sayılı Resmi gazetede yayınlanan 5237 sayılı Yeni TCK’nun 90. Maddesi’nin 3. fıkrasında “Çocuklar üzerinde bilimsel deney hiçbir surette yapılmaz” deniliyordu. Bu madde nedeniyle Sayın Başbakanımız, Meclis Başkanımız, Sağlık Bakanımız, Adalet Bakanımız, Meclis Adalet Komisyonu üyesi ve hekim kökenli milletvekillerimiz ve medyaya gönderdiğimiz 3.12.2004 tarihli ve 04-82 no.lu yazımızda Türkiye tarafından da onaylanmış Çocuk Hakları Sözleşmesi’nde çocuklarda bilimsel çalışmaları yasaklayan bir hüküm bulunmadığını, uluslararası sözleşmelerin yerel kanunların üzerinde olduğunu dikkate getirmiş, üstelik kanımızca, çocuklarda bilimsel çalışmaların yasaklanmasının, uzun vadede, Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 24/2. maddesinde sözü edilen “tıbbi bakım hizmetlerinden yararlanma hakkından yoksun bırakılması” sonucunu da doğurabileceğini bildirmiştik.

Nitekim daha sonra uzun tartışmalardan sonra 90. Maddenin 3. fıkrası “Çocuklar üzerinde bilimsel deneyin ceza sorumluluğu gerektirmemesi için ikinci fıkrada aranan koşulların yanı sıra

1. Yapılan deneyler sonucunda ulaşılan bilimsel verilerin, varılmak istenen
   hedefe ulaşmak açısından bunların çocuklar üzerinde de yapılmasını gerekli kılması,

2. Rıza açıklama yeteneğine sahip çocuğun kendi rızasının yanı sıra ana ve babasının veya vasisinin yazılı onayının da alınması,

3. Deneyle ilgili izin verecek yetkili kurullarda çocuk sağlığı ve hastalığı uzmanının bulunması gerekir” şeklinde değiştirilmiştir.

Son günlerde kanunun eski haline çevrilmesi konusunda tartışmalar yapılmaktadır. Ancak çocukların erişkinlerden tamamen farklı özellikleri vardır. Bu nedenle erişkinlerde kullanılan ilaçların dozlarının azaltılarak çocuklarda kullanılması yanlıştır. Bazı hastalıklar yalnız çocuklarda görülür, bazı ilaçlar da yalnız çocuklarda kullanılır.

Son günlerde medyada konu sadece ilaç konusu üzerinde toplanmaya çalışılmaktadır. Ancak ülkemizdeki çocukları karşılaşabilecekleri sağlık sorunlarını çözmek için de bilimsel çalışmaların yapılması gerekmektedir. Örneğin Ankara’da yaşayan çocukların kanlarındaki kurşun düzeyleri Avrupalı veya Amerikalı çocuklarla aynı değildir. Oralarda yapılan çalışmalarla, ülkemizde önlemler almaya çalışmak anlamsızdır.

Ayrıca kanunun eski halinde bırakılması çocukların idrarlarının, dışkılarının, saçlarının bile incelenmesini, hatta çocuklarla ilgili anket yapılmasını bile yasaklamaktadır.

Daha önceki açıklamalarımızda da belirttiğimiz gibi çocuklar üzerinde bilimsel araştırmaların yapılmasından tümüyle vazgeçilmesi yerine, bu araştırmaların uluslararası bilimsel çevrelerce kabul edilmiş olan kurallara bağlanması, Çocuk Hakları Sözleşmesi ile uygunluğu da sağlayacaktır. Sözü edilen bu kurallar aşağıdaki şekilde sıralanabilir;

• Çocuklarla ilgili ve çocukları içeren araştırmalar tüm çocukların yararı için oldukları sürece desteklenmeli, teşvik edilmeli ve etik bir tutum içinde gerçekleştirilmelidir.

• Çocuklar küçük erişkinler değildir ve erişkinlerden farklı ve benzersiz özellikleri vardır.

• Çocukları içeren araştırmalar, ancak bu araştırmalara konu olan sorular erişkinde yapılan araştırmalarla çocuklar için yanıtlanamıyorsa yapılmalıdır.

• Çocuklarla ilgili tüm tıbbi araştırma önerileri, öncelikle “Araştırma Etik Komiteleri” tarafından denetlenmeli ve onaylanmalıdır.

• Çocuklarla ilgili tüm araştırmalar, çocuk okul çağındaysa kendisinden, her yaştaki çocuğun ebeveynlerinden veya yasal velisi durumunda olan kişilerden bilgilendirilmiş onay alınarak gerçekleştirilmelidir.

Çocuklarla ilgili ve çocuklar üzerinde yapılacak araştırmalarla ilgili Avrupa Birliği çerçevesinde yazılı düzenlemeler bulunmakta olup, Avrupa Parlamentosu ve

Konseyi’nin 2001/EC720 sayılı “iyi klinik uygulamalar ve insanlarda kullanım için ilaç ürünleriyle klinik araştırmalar” direktifiyle ortaya konmuştur.

Son günlerde basında kamuoyunu yanlış bilgilendirebilecek yazılar nedeni ile görüşümüzü yeniden sizlerle paylaşıyoruz.

Saygılarımızla